nieuws

Ben je een speelbal of een spelbepaler?

Persoonlijke ontwikkeling

E-mail, voicemail, Facebook, WhatsApp… het is niet gek dat veel mensen het idee hebben een speelbal te zijn van de wereld om hen heen. De vraag is: wil je je voortdurend laten beïnvloeden door alles wat op je af komt of neem je zelf de regie en word je een spelbepaler? En als je kiest voor dat laatste, hoe doe je dat dan?

Ben je een speelbal of een spelbepaler?

Onze wereld is een stuk complexer dan die van onze ouders. We hebben veel meer te kiezen, maar tegelijkertijd lijkt het wel of we die keuzes steeds minder bewust maken. Overal zijn verleidingen en wat is het makkelijk daaraan toe te geven. Neem de verleiding van de mobiele telefoon, vooral van het geluidje als er een appje of Facebook-bericht binnenkomt. Vaak gaan die berichtjes nergens over en is het ook prima als je een uur later reageert, maar het blijkt in de praktijk haast onmogelijk het piepje te negeren. Of je nu in de auto zit, in een meeting of al in bed ligt, social media op de mobiele telefoon is bij veel mensen altijd en overal aanwezig. 

Patroon

Hoogleraar Klinische Neuropsychologie van Tilburg University Margriet Sitskoorn, schrijver van het nieuwe boek IK2 – De beste versie van jezelf, kent dat gevoel als geen ander. “Ook ik ervaar werkdruk, ook ik ga soms door terwijl ik weet dat het eigenlijk beter zou zijn om nu even te stoppen met werken en andere dingen te doen”, zegt ze heel eerlijk als we haar interviewen over haar nieuwe boek. “Het is namelijk zo dat kennis over hoe je die patronen zou kunnen doorbreken niet genoeg is om je gedrag ook blijvend te veranderen. Daarvoor is het nodig dat je je hersenen op de juiste manier traint. Dat doet haast niemand, ook ik niet altijd. Terwijl die training je zoveel kan opleveren. Dat was een belangrijke reden om dit boek te schrijven.”

Korte termijn

Het stelt ons gerust dat zelfs iemand die zoveel kennis heeft van hoe onze hersenen werken er niet altijd in slaagt weerstand te bieden aan de vele verleidingen. Maar we willen natuurlijk weten: waarom maken we toch zo vaak de verkeerde keuzes? “Eigenlijk kent iedereen het achterliggende principe wel”, zegt Sitskoorn. “De ‘verkeerde’ keuzes brengen ‘kortetermijnfijn’ of vermijden ‘kortetermijnpijn’. Het is een instinctieve reactie om direct de telefoon te grijpen zodra deze een geluidje maakt. Ook al weet je dat dit gedrag je alleen maar afleidt van je eigenlijke werk. Het is precies dezelfde reflex die mensen wel kennen die al jaren proberen af te vallen: ze weten dat ze zoetigheid en vettigheid moeten laten staan, maar zodra een schaal bitterballen of gebakjes voorbijkomt, vallen ze toch voor de verleiding.”

 

Verslaafd

De reden waarom gerichte training nodig is om die patronen te doorbreken is onder andere dat het niet zozeer de handeling zelf is die genot brengt, maar vooral het verlangen naar iets, en dat is een sterk sturende kracht. Iedereen die wil afvallen, kent wel het fenomeen dat je heel sterk naar iets lekkers kunt verlangen, en dat je dat lekkers vervolgens vrijwel gedachteloos naar binnen werkt, zonder er echt van te genieten. Hetzelfde geldt voor het geluid dat je mobiele telefoon maakt elke keer als er een berichtje binnenkomt: het is vooral het verlangen naar iets waardevols dat je aanzet om direct je telefoon te pakken, ook al gaat de inhoud van het bericht negen van de tien keer nergens over.

“Dit ergens naar verlangen komt doordat er dopamineshots in onze hersenen vrijkomen als we aan iets denken of als we blootgesteld worden aan iets waarvan we denken dat het ons genot oplevert. Wat er gebeurt, is dat we verslaafd raken aan de dopamine, aan de kans op iets fijns. Onze hersenen houden ons dus eigenlijk voor de gek en sturen ons de kant van ‘kortetermijnfijn maar langetermijnpijn’ op.”

Hierdoor lijken we steeds dilemma’s tegen te komen op ons pad naar langeretermijndoelen. Mensen zeggen: eigenlijk zou ik dit of dit willen, bijvoorbeeld meer rust in mijn hoofd of geld sparen. Maar tegelijkertijd maken ze keuzes die ze alleen maar verder van dat doel afbrengen. Sitskoorn: “Ze komen, aangezet door de kortetermijnfijnkrachten met allerlei excuses die eigenlijk alleen maar tot doel hebben om niet te doen wat ze moeten doen en wel te doen wat ze niet zouden moeten doen. Zodra je dat bij jezelf herkent, moet je iets doen met dat gevoel en niet als een mak lammetje achter de kortetermijnbevrediging aan lopen.”

Spelbepaler

Het mag duidelijk zijn dat in een VUCA-wereld (wat staat voor Volatile, Uncertain, Complex en Ambiguous) – die wordt gedomineerd door snelle media, veel te veel berichtgeving om te kunnen verwerken en daardoor vaak complex lijkende beslissingen – het belangrijk is om je brein te trainen zodat je zelf kunt bepalen welke informatie je tot je neemt. Sitskoorn: “Mensen die het gevoel hebben dat ze een speelbal zijn van de omstandigheden realiseren zich niet of onvoldoende dat ze daar zelf wat aan kunnen doen. Je kunt zelf besluiten niet vaker dan twee keer per dag je mail te lezen, je social media uit te zetten en op tijd en zonder telefoon naar bed te gaan.”

Het vergt gerichte training om het nieuwe gedrag aan te leren en je blijvend eigen te maken. Daarom staat Sitskoorns boek IK2 vol met oefeningen en praktische tips die je meteen in je eigen leven kunt toepassen. De kracht van het boek zit in de weliswaar wetenschappelijke onderbouwing, maar desalniettemin zeer concrete vertaling naar de dagelijkse praktijk. “Ik wil de wetenschappelijke inzichten voor een zo breed mogelijk publiek toegankelijk maken. Want iedereen maakt in zijn leven wel eens keuzes waar hij of zij eigenlijk niet gelukkig mee is. Of het nu in de sfeer is van opvoeden, werk, gezondheid of relaties. Met dit boek wil ik mensen inzicht geven in hun functioneren, en ze meer controle geven over hun voelen, denken en doen. Zodat iedereen een succesvoller leven kan leiden.”

Auteur: Mirjam Hulsebos

Meer lezen? Het boek Ik2 is hier te koop.

Reageer op dit artikel