vraag & antwoord

Wel of geen tussen-n?

Taal en communiceren

In 1995 werden we opgeschrikt door de Nieuwe Spelling. We moesten opeens

Wel of geen tussen-n?

pannenkoek schrijven in plaats van pannekoek. Dat leverde veel commentaar op. Inmiddels hebben we de pannenkoek wel geaccepteerd. Maar er zijn nog steeds genoeg lastige gevallen waarbij we ons afvragen: wel of geen tussen-n?

Mijn collega heeft de training Kei in taal gevolgd en nu zegt ze dat het ideeëloos is. Dus zonder een tussen-n. Ik neem aan dat ze gelijk heeft, maar waarom is dat?

Je collega heeft absoluut gelijk! Ideeëloos schrijf je zonder een tussen-n. De regel is vrij eenvoudig. Ideeëloos is een afleiding. We spreken van een afleiding als niet alle delen van het woord zelfstandig kunnen voorkomen. Idee kan natuurlijk wel zelfstandig, maar –loos niet. We noemen –loos overigens een achtervoegsel. Ideeëloos is dus een afleiding. De Groene Boekje-regel schrijft voor dat afleidingen geen tussen-n krijgen.

Heeft je collega ook verteld dat gewetenloos wél met een tussen-n moet? Dat lijkt tegenstrijdig, maar dat is het niet! Het woord geweten heeft van zichzelf een n. Anders gezegd: gewete of geweet bestaat niet. Als het eerste deel van zo’n afleiding van zichzelf al een n heeft, dan laat je die gewoon staan.

Waarom schrijf je uitgavenpatroon met een tussen-n? Uitgaves is toch ook juist?

Om je vraag te beantwoorden moet ik eerst de theorie van de tussen-n vertellen. In samenstellingen krijg je een tussen-n als het eerste deel van het woord uitsluitend meervoud heeft met een n. Voorbeeld: het is een artsenpost omdat arts uitsluitend meervoud heeft met een n.

Misschien heb jij wel eens een collega uitgaves horen zeggen of misschien doe je het zelf. Dat is helemaal niet zo gek, want het bekt best wel lekker, die s achter uitgave. Probeer het maar eens. Toch is het (nog) niet juist om uitgaves te gebruiken. Volgens het Groene Boekje is uitgaven de enige juiste optie. Dus krijgen samenstellingen met uitgave een tussen-n: uitgavenpost, uitgavenbeleid en uitgavenbeheersing.

Waarom zet ik nog tussen haakjes? Omdat we niet voor niets een herziene woordenlijst krijgen. Als de spellingcommissie vindt dat uitgaves inmiddels ook correct Nederlands is, dan nemen ze die meervoudsvorm op in de woordenlijst. En dan – maar echt alleen dan – is uitgavepatroon juist geschreven. Dan is uitgavenpatroon zelfs fout. Als het nieuwe Groene Boekje uitkomt, zullen we het weten. Nog even geduld tot oktober van dit jaar.

Waarom krijgt bruidegom geen tussen-n? Het meervoud van bruid is toch bruiden?

Dat klopt, het meervoud van bruid is bruiden. Bovendien is bruidegom een samenstelling. Maar het is geen gewone samenstelling. Bruidegom is een versteende samenstelling. Het is namelijk niet duidelijk waar de afzonderlijke delen vandaan komen. In dat geval mag je geen tussen-n in de samenstelling zetten.

Reageer op dit artikel