nieuws

Wees jezelf, wees een rolmodel

Persoonlijke ontwikkeling

Je leert door wat je om je heen ziet. Dus als de vrouw in je bedrijf de underdog is, de secretaresse in de media een voetveeg, dan ben je makkelijker geneigd die rol aan te nemen dan die van de sterke vrouw die weet wat ze wil. Hoe meer verschillende voorbeelden, hoe eerder we daar vanaf zijn, zegt Roos Woltering. 

Wees jezelf, wees een rolmodel
Roos Woltering

Misschien denk jij: onzin, ik heb altijd mijn eigen pad gevolgd. In mijn omgeving waren er geen rolmodellen, ik heb geen voorbeelden nodig. Roos Woltering, coach en psychologe, weet beter: you can’t be what you can’t see. “Je leert als kind en ook als volwassene van wat je ziet. Niet zozeer van wat je hoort, het gaat echt om het beeld. We kunnen wel advies overnemen van een ander, zeker, maar niet als diegene dat zelf niet ter harte neemt. Met andere woorden: als we het niet zien gebeuren.”

Rolmodel: leren door imiteren

Ze heeft het liever over voorbeelden dan over rolmodellen. “We leren alles door af te kijken en doen dat van veel verschillende mensen op veel verschillende deelaspecten. Je leert hoe je een mens moet zijn door naar andere mensen te kijken. Dat bewijst het wolvenkind, dat nooit mensen zag en door wolven werd grootgebracht: het was wolf, het wist niet hoe het mens moest zijn.”  

We leren, met andere woorden, door te imiteren. En we imiteren bij voorkeur niet zomaar iemand, we imiteren het best iemand die op ons lijkt. 

Kijk naar krachtige voorbeelden, die tonen dat het ook anders kan 

Identificeren met gelijken

Stel, een jongetje van zeven is bang voor honden en zijn ouders willen hem daar vanaf helpen. De manier om dat te doen volgens Roos is om hem in contact te brengen met jongetjes van zijn eigen leeftijd die niet bang zijn voor honden. “Dus niet door hem te dwingen honden te aaien of te laten zien dat je als ouder zelf niet bang bent voor honden. Maar door te laten zien dat iemand zoals hijzelf een goede band heeft met honden. Sterker, het heeft meer effect om hem foto’s te laten zien van jongetjes die honden knuffelen dan door het hem als ouder zelf voor te doen.” 

Ontworstelen uit je achtergrond

Roos zegt niet voor niks: jongetjes. “Leeftijd, geslacht, voorkeuren, achtergrond; het telt allemaal – vaak onbewust – mee bij het bepalen of iemand een goed voorbeeld voor je is of niet. Als je bijvoorbeeld uit een achtergrond komt waar niemand heeft gestudeerd, krijg je geen moed om dat te gaan doen van mensen die uit gestudeerde families komen. Wil je je ontworstelen uit je achtergrond omdat je voelt dat je meer in je mars hebt, dan heb je het meest aan iemand die dat al voor elkaar heeft gekregen.” 

Clichés en stereotypen zijn moeilijk uit te bannen

Er is trouwens wel een groot verschil in een voorbeeld voor de toekomst of een voorbeeld in het hier en nu. Als we kind zijn en het gaat om wat we later willen worden, kunnen we ons bijvoorbeeld prima identificeren met volwassenen. Als eerste kijken we dan natuurlijk naar onze ouders en andere mensen in onze directe omgeving. En we kijken als we klein zijn zelfs naar voorbeelden die behoorlijk ver van ons afstaan, maar die ons wel een idee geven van hoe de wereld in elkaar steekt, zoals tv-sterren, popartiesten, sporthelden en fantasiepersonages.  

In beide gevallen, zowel in het hier en nu als in toekomstperspectieven, lopen we tegen clichés en stereotypen aan. Barbie en Ken, je kent ze wel. “Zien jongetjes in dat stadium van hun leven nooit dat mannen ook de was kunnen strijken en achter de kinderwagen lopen, dan komt dat niet in hun systeem. Zien meisjes vrouwen dat juist wel steeds doen, dan weten ze niet beter.” 

Stereotypen zijn moeilijk uit te bannen. “Al voldoet het beeld niet aan de waarheid, het bekrachtigt wel het beeld dat we al hebben. Dat is nu eenmaal wat we steeds zien, wat dus als voorbeeld dient en wat de volgende generatie weer imiteert – enzovoort. Een selffulfilling prophecy. Dat maakt het ook zo ingewikkeld om bestaande beelden te veranderen.” 

Clichébeeld secretaresse: kortgerokt en onderdanig

Kijkend naar onze lezeressen: de tiepmiep is geschiedenis, toch associëren de meeste mensen de secretaresse nog met het kortgerokte, onderdanige hulpje van de baas. Dat heeft veel te maken met het beeld in tv-series, films en tijdschriften, dat in het cliché van de jaren vijftig lijkt te blijven hangen. Roos: “De enige manier om dat te doorbreken, is dus als mensen zien dat het beeld niet klopt. Krachtige voorbeelden die tonen dat het ook anders kan.” 

Nabootsen van voorbeelden

Als je eenmaal weet dat we onbewust stereotypen kopiëren, maar tegelijk weet dat er mensen zijn die het desondanks anders doen, kun je bewust op zoek naar voorbeelden die passen bij het beeld dat je voor ogen hebt. Vervolgens kun je ze nabootsen.  

Om de kunst af te kijken, hoef je helemaal niet zo ver van huis, voorbeelden zijn overal om ons heen. Als we kracht zoeken om dingen te veranderen en te leren, hoeven we, met andere woorden, alleen maar op zoek naar mensen in onze omgeving die zo veel mogelijk op ons lijken en die al hebben gedaan wat we willen doen. “Als je van baan wilt wisselen”, trekt Roos haar verhaal door, “kijk om je heen wie dat al heeft gedaan. Observeer van een afstandje. Zonder onderdeel, puur om te snappen hoe de ander dat doet. Onderzoek. Ga als dat nodig is in gesprek.”  

“Hoe beter je afkijkt hoe beter je nadoet”

Dat kan met alle stappen in je leven, maar ook met vaardigheden. Hard skills, en ook dingen als meer ruimte durven innemen, betrouwbaarder worden, leiderschap tonen – echt alles. “Hoe beter je afkijkt, hoe beter je nadoet”, weet Roos. “Natuurlijk geef je er uiteindelijk je eigen draai aan. Je wilt geen kopie zijn. Dat kan niet eens, je bent een ander mens, met andere eigenschappen. Vergelijk het met een recept: de eerste keer kook je het keurig na, de tweede keer doe je een beetje meer van zus, een beetje minder van zo, omdat je dat leuker en lekkerder vindt.” 

Stel, je wilt graag assertiever worden, dan heb je vast en zeker een collega die dat is. Zoek er een die dat ook heeft moeten leren, dat is een voorbeeld waar je het meest aan hebt. Iemand die van nature assertief is, daar is het lastig van afkijken, die hoefde niets te overwinnen. 

Ook jij bent een rolmodel

Dit hele verhaal heeft ook een andere kant. Je kunt namelijk niet alleen ‘good practice’ afkijken bij anderen, anderen kunnen het ook afkijken bij jou. “Iedereen is in bepaalde opzichten een voorbeeld. Je bent altijd wel in iets een stap verder dan een ander. Als grote zus, als meer ervaren collega, als fanatieke sporter, als werkende moeder. Je hebt altijd iets te bieden. Ik was zelf bijvoorbeeld ontzettend verlegen. Dat raak je nooit helemaal kwijt, maar ik sta nu zonder gêne voor een groep en vertel makkelijk. Als ik met anderen die hetzelfde ervaren, deel hoe dat voelde en hoe ik daarin gegroeid ben, kunnen zij daar wat aan hebben. Ik geloof in de kracht van zelfonthulling. Door je eigen verhaal, je succes en hoe je daartoe gekomen bent te delen, creëer je met kwetsbaarheid kracht.” 

Naar binnen kijken, naar buiten delen

Dat betekent dus ook dat vrouwen een verantwoordelijkheid hebben naar anderen. “Een beetje wel. Als je een prachtige carrière hebt en je schrijft dat toe aan geluk, toeval en andere factoren buiten jezelf, een natuurlijke neiging van velen, dan zet je jezelf als voorbeeld uit. Niemand leert immers iets van toeval of geluk. Of van iets wat je ‘normaal’ noemt terwijl het eigenlijk heel bijzonder is. Kijk dus ook goed naar jezelf, snap hoe het is gegaan, hoe je zelf hebt bijgedragen aan je succes. Er zijn vast redenen die je wel in de hand had en die ervoor hebben gezorgd dat je ‘toevallig’ op de juiste plek bent gekomen, dat anderen het je ‘gelukkig’ gegund hebben. Naar binnen kijken, naar buiten delen is goed voor jou én voor de mensen om je heen. Stel je voor, je kunt met wat je hebt bereikt laten zien wat er mogelijk is. Mensen inspireren. Hoe mooi is dat?”

Van delen word je gelukkig

Ze vindt: we leren veel te weinig van elkaar. “We proberen steeds het wiel opnieuw uit te vinden, terwijl er zoveel informatie beschikbaar is, gewoon om ons heen. En vraag vooral hulp, binnen of buiten je organisatie, daar hoef je je niet voor te schamen, dat is verstandig. Besef: van delen worden we gelukkig. Je wordt er beiden rijker van. Ja, we moeten het zelf doen, maar we hoeven het niet alleen te doen.”

Management Support Event 2018

Aan de slag met jouw zelfleiderschap

Op 15 november organiseert Management Support het jaarlijkse Management Support Event. Dit jaar staat het event volledig in het teken van zelfleiderschap en zelfsturing. Schrijf je snel in en laat je inspireren door onze sprekers.

Voor nog meer verdieping schrijf je je in voor de training Persoonlijk leiderschap.

Reageer op dit artikel