nieuws

Omgaan met lastige situaties; gebruik denkframes

Persoonlijke ontwikkeling

Begin bij jezelf. Dat adviseerde Bert van Dijk (63) in zijn vorige boek Beïnvloed anderen. Hij begon bij zichzelf en schreef een heel persoonlijk vervolg met die titel. Ingegeven door z’n eigen processen, de schijnwerpers op z’n eigen tekortkomingen, in de hoop daar anderen mee te inspireren.

Omgaan met lastige situaties; gebruik denkframes
Omgaan met lastige situaties; gebruik denkframes

Belangrijkste les: je kunt je gedrag in lastige situaties veranderen door op tijd je stopknop in te drukken en door verschillende brillen naar jezelf en de situatie te kijken.

Denkframes

Het boek bevat een theorie over denkframes (zie hieronder), gebaseerd op de praktijk en het leven van de trainer. Met tal van voorbeelden, handvatten en oefeningen om zelf mee aan de slag te gaan als je tegen dingen aanloopt.

Lastige situaties

Wat voor dingen? Nou, lastige situaties, eigenlijk alles waar een rotgevoel bij komt kijken: irritatie, angst, boosheid, teleurstelling, weerstand, onzekerheid, zelfs overmoed. Denk aan een vervelende collega, een nieuwe werkwijze die je niet bevalt, een vergadering die niet loopt zoals het hoort. Want het ‘helder denken, aandachtig voelen en krachtig handelen’ uit de ondertitel klinkt misschien als iets wat je al dagelijks doet, maar als je dit boek doorbladert, zie je dat dat vaak niet zo is.

‘De mens denkt dat hij rationeel denkt, maar doet intussen veel dingen gedreven door gevoelens die voortkomen uit ingesleten gedachten’, weet de schrijver. ‘En meestal ziet hij dat zelf niet eens. Lastig, want je eigen waarheid weerspiegelt niet altijd de werkelijkheid. Als je op emotie en intuïtie afgaat om processen aan te sturen, zit je nogal makkelijk op ramkoers.’

Bewustwording

Je kunt dit niet à la minute veranderen. Maar je kunt wel snel beginnen met er anders naar te kijken. Dat betekent volgens Van Dijk: ‘Je bewust worden van de processen in jezelf en om je heen. Zien dat je innerlijke wijsheden als compassie en vriendelijkheid bezit en ze gebruiken. Krachtbronnen aanboren die in jezelf op je liggen te wachten. En herhalen, herhalen en nog eens herhalen.’

Wat hij bedacht, is in wezen één grote stopoefening. ‘De kunst is even stil te staan als je weerstand voelt. Die negatieve gevoelens in het rode denkframe zijn niet productief, ze zitten jou en anderen in de weg. Rood zegt: ho, stop. Bekijk de situatie van een afstandje, word je er bewust van en stel je oordeel uit. Dat is het blauwe meta-denkframe. En dan wordt het echt leuk, want als je rood hebt stopgezet, ga je mogelijkheden zien via het groene denkframe. Of in de wij-modus door het regenboogframe. Focus op het positieve in plaats van het negatieve, dan heb je al de helft gewonnen.’

Nieuwe deuren

We legden Van Dijk een aantal vraagstukken voor en lieten hem er zijn licht over schijnen (zie kader met voorbeelden). ‘Maar pas op’, waarschuwt hij, ‘dit zijn niet dé antwoorden, dit zijn mogelijke antwoorden. Ik heb geen oplossingen bedacht, maar een manier waarmee je deuren kunt openmaken die je eerst misschien niet eens in de muur zag zitten. Mogelijkheden om keuzes te maken voor jezelf maar ook voor je team of organisatie. Uiteindelijk moet je zelf de weg vinden die bij jou past.’

Omgaan met lastige situaties

1) Halfbakken notulen

Jullie secretaresseteam heeft nieuwe uniforme werkwijzen: in notulen van vergaderingen noteer je alleen nog actiepunten. Je wilt het zo graag uitgebreid doen en nu mag dat niet meer…

Pak er het blauwe denkframe bij. Zijn uitgebreide notulen echt beter? Komt je weerstand misschien doordat je het al zo lang uitgebreid doet? Waarom zou jouw norm beter zijn? Waarom is die keus voor alleen actiepunten gemaakt? Zit daar misschien iets in? Gebeuren er nare dingen nu er actiepuntennotulen zijn? Vindt je baas het een probleem?

Stel dat je toch gelijk hebt, dring dan niet je mening op. Onderzoek met het groene denkframe mogelijkheden of kijk door het regenboogframe om te zien wat voor je team of de organisatie het slimst is. Stel vast wat je het belangrijkst vindt, wat je het meest mist. Put uit de krachtbron duidelijkheid en zeg: ‘Mag ik iets anders voorstellen? Kunnen we bij ieder actiepunt in één zin de achtergrond schetsen, zodat iedereen weet waar wat vandaan komt?’

2) Concurrentie op de vloer

Een collega-secretaresse doet echt alles om zichzelf in een goed daglicht te stellen bij de managers. Soms zelfs ten koste van andere mensen in haar team. Nu vraagt ze of ze iets van je kan overnemen, omdat zij daar handiger in is, de slijmbal.

Pak er het blauwe frame bij en vraag je af: klopt het wel wat ik denk? Als het knelt, is het rood en zit je jezelf in de weg, ook al is er objectief gezien misschien niks aan de hand. Schets voor jezelf wat je ervaart en wat je wilt. Door het groene frame kun je zien dat ze misschien echt wil helpen, dat ze positieve intenties heeft. Misschien zelfs wel dat ze een taak overneemt die je niet eens zo interessant vindt – in die tijd kun je mooi iets leukers doen. Gebruik de kracht van de volger en pas je aan. Kom je tot de conclusie dat het waar is wat je denkt, wees assertief en stel je grens, zeg: ‘Nee, dankjewel, ik doe het graag zelf.’

3) Weer een verandering…

De ene reorganisatie volgt de andere in hoog tempo op. En nu heb je ook nog je eigen kamer moeten opgeven. Hoe ga je met goede moed aan de slag?

Eerst met twee meiden, nu met z’n zessen op ’n kamer. Zo druk, je concentratie lijdt eronder. Je ergert je snel.

Sta even stil en kijk door het blauwe frame. Heb je hier misschien last van, omdat je zo ook moest werken op school en je examen niet haalde? Ben je daar met je opgebouwde routine misschien overheen, zeker nu je als het moet in een concentratiekamertje kunt werken? Zo nee, heb je eraan gedaan wat je kon, bijvoorbeeld je zegje gedaan in de inspraakronde of het aangekaart bij de or?

Zie door het regenboogframe dat het beter is voor de organisatie, omdat het kosten bespaart en er daarom geen mensen uit hoeven. En het is eigenlijk ook best gezellig en handig voor het overleg en de intervisie, omdat jullie elkaar beter leren kennen.

Laat het gaan, kies de kracht van de stilte. Lukt dat niet, vind via het groene frame openingen en bedenk een geweldig idee om dit aan te pakken met de krachtbronnen verantwoordelijkheid of uniciteit.

Veranderingen voelen vaak onveilig, omdat ze ons uit onze comfortzone duwen. Wil je hiermee aan de slag? Bekijk dan eens de training Meeveranderen en regie houden.

Denkframes verklaard

Rood: een poel van negatieve overtuigingen

Het rode denkframe bestaat uit negatieve overtuigingen en ongetemde emoties. Ze komen voort uit je ervaringen en doen zich als waarheid aan je voor. Ze maken een karikatuur van de situatie, omdat je die niet ziet zoals die is, maar zoals je die interpreteert. Je denkt en handelt op basis van onterechte aannames, vooroordelen en ingesleten patronen. Met als mogelijke effecten onzekerheid, overmoed, irritatie en stress. Dat zijn je alarmbellen, ze laten je weten dat je in het rode frame zit. Hier zie je problemen in plaats
van oplosbare situaties.

Blauw: op metaniveau regisseren

Met het blauwe denkframe bekijk je de situatie van een afstandje. Je ziet vooral het proces, niet de inhoud. Je kijkt naar jezelf en je interactie als een toeschouwer en je stelt je oordeel uit en neemt puur waar. Wil je je niet laten meesleuren in een lastige situatie, zet dan meteen je innerlijke wijsheid in, een onuitputtelijke bron: liefdevolle vriendelijkheid, compassie, empathische vreugde of gelijkmoedigheid. Stel jezelf snel drie vragen: wat ervaar ik, wat wil ik en wat doe ik? Dat vergt oefening, maar het kan uiteindelijk heel snel, terwijl je gewoon doorgaat met je werk of je gesprek.

Groen: openstaan voor mogelijkheden

In het groene denkframe zit de wereld vol mogelijkheden. Je hebt de negatieve gedachten van het rode frame achter je gelaten en je leven lichter en rustiger gemaakt met het blauwe frame. De ruimte die ontstaat, is vol van potentie. Je kijkt met een frisse blik de wereld in en maakt een nieuwe start, met nieuwe paden, inzichten en opvattingen. Met een ‘beginner’s mind’ kijk je naar je dossiers alsof je een enthousiaste stagiair(e) bent. Je stelt je vragen aan collega’s als een open, nieuwsgierige interviewer, zodat je kunt doorgronden wat ze willen, wat ze weten, wat ze motiveert. Een probleem is nog steeds een probleem, maar wel een met een oplossing.

Regenboog: samen denken en doen

Het regenboog-denkframe laat je toewerken naar echte samenwerking. Alle andere frames gaan over ‘ik’, dit frame gaat nadrukkelijk over ‘wij’. Het regenboogframe gaat over verbinding – denken in ‘ons belang’ in plaats van ‘mijn belang’. Samenwerken is doelen bereiken met verschillende mensen met verschillende karaktereigenschappen, doelstellingen, belangen, inzichten, kennisniveaus, vaardigheden en percepties met elkaar kunnen verenigen. Je hoeft het niet overal mee eens te zijn, je kunt in het bredere belang ook je eigen gelijk offeren of de ander iets gunnen. Het gaat om de balans tussen individuele en collectieve belangen.

Kristal: voorbij het denken

Het kristallen denkframe is meer een levenswijze dan een werkwijze, volledig bewust van alles en iedereen, vanuit je eigen en de collectieve wijsheid. Het vergt veel training, meditatie ook. Krijg eerst maar eens groen, blauw en regenboog onder de knie, dan praten
we verder.

Intensief vergroten van je zelfinzicht

In de meerdaagse training Personal assistant werk je intensief aan het vergroten van je zelfinzicht, samenwerken en resultaatgericht handelen. Zeer geschikt voor het omgaan met lastige situaties.

Boek Begin bij jezelf

In het boek Begin bij jezelf staan meer praktische voorbeelden die je op weg kunnen helpen.

Reageer op dit artikel