vraag & antwoord

Is het gebeurt of gebeurd?

Taal en communiceren

Een deel van de voltooide deelwoorden eindigt op een -t, een deel op een -d. Hoe weet je wanneer je een -t schrijft en wanneer een -d? Ezelsbruggetje Ken je dit ezelsbruggetje nog? Als de medeklinker op het eind van de stam voorkomt in het woord ’t kofschip (of: ’t fokschaap), dan eindigt het voltooid […]

Is het gebeurt of gebeurd?

Een deel van de voltooide deelwoorden eindigt op een -t, een deel op een -d. Hoe weet je wanneer je een -t schrijft en wanneer een -d?

Ezelsbruggetje

Ken je dit ezelsbruggetje nog? Als de medeklinker op het eind van de stam voorkomt in het woord ’t kofschip (of: ’t fokschaap), dan eindigt het voltooid deelwoord op een -t. Deze regel geldt natuurlijk alleen voor zwakke werkwoorden: die vormen het voltooid deelwoord met het voorvoegsel ge-, met daarna de stam van het werkwoord en vervolgens een -t of een -d.

wél in ’t kofschip
werken k gewerkt
kuchen ch gekucht

niet in ’t kofschip
scheuren r gescheurd
villen l gevild

Verleden tijd

Nog eenvoudiger dan ’t kofschip of ’t fokschaap is de volgende methode: bedenk wat de verleden tijd is. Daarin hoor je namelijk of een werkwoord een -t of een -d krijgt. De verleden tijd van werken is werkte, en dus is het gewerkt. De verleden tijd van scheuren is scheurde en dus is het gescheurd.

Klank

Let op bij letters als de x en de c: de x zit niet in ’t kofschip en dus zou je kunnen denken dat faxen een voltooid deelwoord heeft dat eindigt op een -d: gefaxd. Dat is niet zo! Bepalend is namelijk niet hoe je het woord schrijft, maar hoe je het uitspreekt: de uitspraak van faxen is /faksen/. Je hoort op het eind van de stam een -s. De s zit in ’t kofschip, dus is het: gefaxt.

Voor het bepalen van de klank kun je overigens het beste uitgaan van het hele werkwoord: de stam van leven is leef, maar omdat je een v hoort in het hele werkwoord schrijf je toch: geleefd.

Grote instinker

Een van de meest gemaakte dt-fouten doet zich voor bij werkwoorden als gebeuren, herinneren, beantwoorden en veranderen. Vaak zie je gebeurt als het gebeurd moet zijn en andersom. Wat is daar aan de hand? Deze werkwoorden beginnen allemaal met een voorvoegsel als be-, ge-, her-, ver-. Bij deze woorden begint het voltooid deelwoord niet met een toegevoegd ge- (zoals bij gewerkt). Dat zou namelijk een beetje te veel van het goede worden: gegebeurd, gebeantwoord. We laten ge- dus weg: het is gebeurd, ik heb hem beantwoord.
Maar: daardoor gaat de tegenwoordige tijd van het werkwoord lijken op het voltooid deelwoord. In de uitspraak hoor je niet het verschil tussen gebeurt en gebeurd. Beide vormen komen voor en zien er dus niet raar uit. Een spellingcorrector zal je er niet op wijzen dat je een fout maakt, want beide woorden zijn correct Nederlands. Dus moet je per geval bedenken of het werkwoord een persoonsvorm is (gebeurt) of een voltooid deelwoord (gebeurd).
En dat wil nog wel eens fout gaan! Vooral als je gaat zitten strepen in een tekst die je al geschreven had. Veel mensen vergeten dan namelijk de werkwoordsvormen aan te passen. Je schreef bijvoorbeeld eerst:

De leverancier belooft de producten op tijd te leveren.

Maar je verandert dat in:

De leverancier heeft uitdrukkelijk beloofd de producten op tijd te leveren.

Je moet dan de t van belooft veranderen in een d. Niet zelden vergeten mensen dat te doen, met als gevolg een dt-fout.

Niet alleen gebeuren

Het werkwoord gebeuren staat bekend als een instinker en vaak letten mensen op dit woord, maar bedenk dat het probleem speelt bij álle werkwoorden die beginnen met be-, ge-, her-, ver- :

Hij bezorgt het pakketje. Het pakketje is bezorgd.
Hij herinnert de voorzitter eraan. Hij heeft haar eraan herinnerd.
Zij verandert de tekst. De tekst is veranderd.

Wees alert

Net als vorige keer is daarom het advies: wees alert op riskante gevallen. Ga ervan uit dat het iedereen (en dus ook jou) gebeurt dat hij/zij hier een fout mee maakt.

Verdieping

25 elementaire schrijfregels [Vakbase]
Zo schrijf je pakkende teksten [Vakbase]
Kei in taal [training]

Reageer op dit artikel