vraag & antwoord

Ei of ij: hoe zit het ook alweer?

Taal & Spelling

Als kind haalde ik de ei en de ij dikwijls door elkaar. Dat heeft me op de basisschool een paar dikke onvoldoendes voor dictees opgeleverd. Door later bij twijfel steeds het woordenboek erbij te pakken heb ik ze onder de knie gekregen. Tijdens trainingen blijkt steeds weer dat meer mensen de keuze ei/ij lastig vinden. Gelukkig zijn er een paar vuistregels die hulp kunnen bieden. Je vindt ze in deze Spelling & Taaltips.

Ei of ij: hoe zit het ook alweer?

Ik ben een lijst plaatsnamen aan het alfabetiseren. Waar zet ik IJmuiden, achter de h of achter de y? 

Woordenboeken zetten woorden die met een ij beginnen na de i. De ij is namelijk een lettercombinatie van de en de j. Het is geen letter zoals de dat wel is, vandaarBovendien is de ij iets anders dan de y. Ook al spreken we de laatste letters van het alfabet uit als x, y (zeg ij), z.  

Pas typte ik de zin IJverig ging hij aan de slag. Toen sloeg de twijfel toe: moeten de eerste twee letters allebei een hoofdletter krijgen of alleen de i? 

Als een woord dat begint met een ij aan het begin van de zin staat, dan krijgen de en de allebei een hoofdletter. Dat is bijzonder, omdat de ij niet één letter is, maar uit twee letters bestaat, de en de j. Je kan dus inderdaad denken dat Ijverig ging hij aan de slag juist is. Niet dus. Blijkbaar ervaren we de ij als één letter.  

Bij andere lettercombinaties is dit overigens niet zo. In Oeverloos werd er over het onderwerp gediscussieerd krijgt alleen de een hoofdletter en blijft de klein. 

Wat is de verleden tijd van benijden? Is dat benijdde of beneed? 

De verleden tijd van benijden is benijdden. Het is dus een zwak werkwoord. De klank van de verleden tijd verandert namelijk niet. De vervoeging is dus: ik benijd, ik benijdde en ik heb hem benijd. 

Het is wel bijzonder dat benijden een zwak werkwoord is. De meeste werkwoorden met een ij zijn namelijk sterk: kijk – keek, krijg – kreeg, bijt – beet, stijg – steeg. De reden is dat benijden ontstaan is uit het zelfstandig naamwoord nijd. Werkwoorden die zijn afgeleid van een zelfstandig naamwoord worden meestal zwak vervoegd. Een paar voorbeelden: vijl – vijlde, lijn aan – lijnde aan. Dat laatste geldt trouwens ook voor werkwoorden met een ij die zijn afgeleid van een bijvoeglijk naamwoord, zoals bevrijd – bevrijdde.   

En dan nog even het werkwoord vrijen. Dit werkwoord heeft twee verledentijdsvormenvrijde en vree. 

Ei of ij? 

Twijfel jij ook weleens wat juist is, de ei of de ij? Of je een woord met een ei of een ij schrijft? Op www.onzetaal.nl vond ik handige vuistregels waar je misschien wat aan hebt, namelijk: 

Eeneiis juist in onder andere de achtervoegsels-erlei, –gerei,-heiden-(i)teit.  Voorbeelden:velerlei,eetgerei,waarheid,autoriteit. 

Eenijis juist in onder meer: 

  • sterke werkwoordendie in de verleden tijd [ee]-klank hebben:lijden(leed-geleden),strijken(streek-gestreken) en in woorden die met eenwerkwoordstamvan zon werkwoord worden gevormd (lijdzaam,strijkstok); uitzondering:zeiken 
  • woorden die in sommige dialecten worden uitgesproken met een [ie]:blij,wijs,tijd 
  • woorden die verwante woorden meti(e)hebben:pijler(pilaar);selderij(selderie) 
  • de achtervoegsels-(d)ij,-(d)erij,-e(r)nijen-(e)lijk(s):abdij,bakkerij,lekkernij,nauwelijks 

Meer lezen over taalproblemen

Judith Winterkamp is trainer en  coach in zakelijke communicatie (schriftelijk en mondeling). Voor Management Support schreef zij eerder over spellingregels voor nieuwe woorden.

Heb je een (taal)vraag, mail dan naar: info@judithwinterkamp.nl. Elke maand selecteert Judith vragen die zij in de rubriek Taal & Spelling van Management Support beantwoordt.

Leer beter schrijven tijdens een van deze trainingen

  • Op de Management Support Workshopdagen op 10 april in Utrecht geeft Judith Winterkamp de workshop Schrijven met effect, schrijf foutloos.
  • Moeite met spellen? Leer in één dag de belangrijkste regels van de Nederlandse spelling met de training Spelling: basis (kei in taal)
  • Ben je al goed in schrijven en spellen, maar wil je nóg beter de puntjes op de i kunnen zetten en de teksten van je collega’s kunnen verbeteren? Dan is de training Spelling: schrijven gevorderd wat voor jou!
Reageer op dit artikel